Annemiek Onstenk: Annemarie Grewel, een portret
|
................................................. //(AUTO)BIOGRAFIEËN// Annemiek Onstenk Recensie: Connie van Gils .................................................
|
 |
Waren er maar meer van dat soort kanonnen van vrouwen met een hartje van watten Op de voorkant van het boek zien we Annemarie Grewel, versleten maar alert, enkele jaren voor haar dood. Op de achterkant zien we haar als meisje, toen haar leven nog maar net begonnen was. Beide foto's zijn met elkaar verbonden door de opvallende bril. Wie was Annemarie Grewel nu eigenlijk? Op de achterflap lezen we: "Ze was geestig, strijdlustig en onverstoorbaar. Had lak aan conventies en praatte niemand naar de mond. Ze was voor niets en niemand bang, of toch wel?" In dit boek dat door de auteur geen biografie wordt genoemd maar een portret, lezen we meer over het leven van deze linkse politica, de geestigste voorzitter ooit en lesbische heldin van het eerste uur, die zelf ‘minister van niks’ wilde worden, of anders burgemeester van Amsterdam. Dat werd ze niet, maar een groot Amsterdammer was Grewel zeker wel. Voor het schrijven van dit boek heeft Annemiek Onstenk zorgvuldig bronnenonderzoek gedaan en gesprekken gevoerd met mensen die Annemarie Grewel van dichtbij hebben gekend en meegemaakt. Uit de verhalen, citaten en anekdotes ontstaat het beeld van iemand die zelfs voor de mensen die haar het meest nabij waren een raadsel bleef. Ze was charismatisch, opvallend, briljant, grappig, feministisch, lui, dranklustig en kon slecht met geld omgaan. Leuk om te lezen, maar dat wisten we eigenlijk al. We wilden juist zo graag iets méér weten. Hoe voelde ze zich? Maar over emoties praten kon Grewel niet, ook niet met haar beste vriendinnen, zelfs niet nadat ze speciaal daarvoor een psychiater had geraadpleegd! Jammer is dus, en dat is een 'understatement', dat de auteur slechts inzage heeft gekregen in enkele brieven waarin Grewel wellicht haar gevoelens makkelijker uitte en dat haar grote liefde Nellie Frijda niet wilde praten. Eén van de mooiste passages in het boek vind ik die waarin Onstenk vertelt dat ze Annemarie de hand wilde schudden, kennis wilde maken met de vrouw die ze zo fascinerend vond, maar dat Annemarie haar, toen ze dichterbij kwam, zo ijzig aankeek, dat ze maar afdroop richting koffieapparaat. Is het deze bescheidenheid van de auteur geweest, misschien dankbaar dat drukbezette vrouwen als Hedy d’Ancona en Jeltje van Nieuwenhoven zomaar tijd voor haar maakten, dat ze zich weinig kritisch of veeleisend heeft durven opstellen? Dat ze niet door heeft durven vragen en genoegen heeft genomen met antwoorden als: "Ik heb veel van haar geleerd"? Ze moeten toch op zijn minst wel een idee hebben gehad wat er in Grewel omging. En wat hebben ze zelf gevoeld? Gunstige uitzondering trouwens is Mies Bouhuys. Zodra zij geciteerd wordt ga je als lezer rechtop zitten. Vonden de vriendinnen van Grewel dat het niet paste om te vertellen wat Annemarie zelf niet met anderen kon delen? Of kijkt Grewel ze vanaf de hemelpoort nog altijd intimiderend aan met een blik van waag-het-niet iets persoonlijks over me te vertellen? Of zijn het dezelfde soort types als Grewel. Kúnnen ze gewoon niet over hun gevoelens praten? Een paar terloopse zinnen in het boek over het liefdesleven van Grewel roepen veel vragen op. "Ze was een slaafje. Ik vond het een beetje dweperig," zegt Mies Bouhuys over de verliefdheid van Annemarie op actrice Lore Hertzberger. Hedy d’Ancona vertelt over Grewels vriendschap met Antoinette de Boer: "Je werd er akelig van. Ze (Annemarie, red.) was ongeveer haar persoonlijke slaaf." Iemand slaakt ergens de kreet: "Ze werd altijd maar verliefd op heterovrouwen." Het zou mooi geweest zijn als deze onderdanige, emotioneel afhankelijke binnenkant, die zo in contrast staat tot haar dominantie, onafhankelijke buitenkant, iets beter belicht was in het portret. Na het lezen van dit boek is de vraag: wie was Annemarie Grewel, maar gedeeltelijk beantwoord. Ze blijft voor ons, net als voor haar meest dierbaren, een beetje raadselachtig en wat zou ze dát heerlijk vinden. Dit zijn zo maar wat kanttekeningen, want Annemarie Grewel, een portret is boeiend om te lezen en daarnaast een feest van herkenning. Naar de foto’s die in het boek zijn opgenomen, blijf je lang kijken. Als je het uit hebt, mis je haar en je denkt, ach, waren er maar meer van dat soort kanonnen van vrouwen met een hartje van watten. |
