Arthur Japin: Vaslav
|
................................................. //(AUTO)BIOGRAFIEËN// Recensie: Connie van Gils .................................................
|
 |
Dit boek is een roman, maar omdat het een waarheidsgetrouwe weergave is van de werkelijkheid, met personages gebaseerd op echte personen met gebruik van hun echte namen, zet ik het bij de biografieën. Verhalen over de levens van homoseksuele/biseksuele mannen uit het verleden zijn belangrijk voor ons archief. Ook al is het natuurlijk geromantiseerd, het is een vorm van oral history. Vaslav is het verhaal over het leven van de legendarische homo-/biseksuele Russische danser Vaslav Nijinski (1888-1950) die na zijn instorting tijdens een benefiet-optreden op 19 januari 1919 nooit meer heeft gesproken of gedanst. Het is een verslag van deze fatale dag die zich afspeelt in St. Moritz, verteld door zijn bediende Peter die nog nooit het dal is uitgeweest, zijn vroegere geliefde en zakelijk leider van het Russische ballet, de vermaarde Sergei Diaghilev, en Vaslavs Hongaarse vrouw Romola die hem zijn eenendertig zwijgende jaren lang heeft verzorgd en daarmee behoed heeft voor levenslange opsluiting. Als auteur moet je niet alleen kunnen schrijven, je moet ook nog 'iets' te vertellen hebben. Op beide gebieden is Japin moeilijk te evenaren. Zijn taal, zinnen, observaties en analyses zijn buitengewoon fraai neergepend. Zijn 'iets' is aanlokkelijk, het is een rijk waarin eenieder kan wonen, een bron waaruit eenieder mag drinken, een schatkist waaruit eenieder kan putten. Het boek geeft meer dan het vraagt van de lezer. Dat maakt het lezen tot een genoegen. Er is ook een máár. Omdat we vanaf het begin al weten wat er ongeveer gaat gebeuren en het verhaal zelf amper een dag bestrijkt, bestaat het grootste deel van het boek (374 pagina’s) uit opgehaalde herinneringen. Het verhaal verloopt daardoor enigszins traag en de spanningsboog is ietwat vlak. Gebeurt er nou nog eens wat, was een aansporing die wel eens bij me opkwam, vooral in het midden als Diaghilev als een echte breedsprakige Rus aan het woord komt. En natuurlijk kun je als lezer geen ontroering eisen, je mag er mijns inziens wel op hopen. Het gebeurde me slechts een enkele keer; bij het verhaal over Nietschze die Peter als kind gek heeft zien worden, bij het verhaal over de moeder van Peter die hoopte op wat ze had, bij Vaslav die tegen Peter zegt dat je het iemand nooit kwalijk mag nemen dat hij/zij van je houdt. En als Peter na alles wat er is gebeurd beseft dat ‘hopen op wat je hebt’ voor hem niet voldoende is. De keuze van de afzonderlijke vertellers is interessant omdat ze ieder hun eigen kijk hebben op Vaslav, hem elk op een andere manier menen te kennen. Dat uitgangspunt lijkt een beetje op het veelbekroonde boek van Kate DiCamillo De wonderbaarlijke reis van Edward Tulane, over een pop die tijdens zijn lange leven door diverse eigenaren geheel andere eigenschappen krijgt toegedicht. De een denkt dat het een jongen is, de ander trekt hem een jurk aan of doet of het haar kind is. Men kan in iemand projecteren wat hij wil en omdat Vaslav van nature al weinig spraakzaam was en door vele jaren kostschooltucht gewend was zich gedwee op te stellen, bijna als een pop, was hij daar ook zeer geschikt voor. Ik bleef na lezing van Vaslav wel zitten met een verlangen naar Vaslav's eigen verhaal. Meer over Vaslav in de IHLIA-collectie: Lezen Dagboek Nijinsksi Documentaires Gek van Dans: Het tragisch leven van Vaslav Nijinski Franse documentaire over het leven van de Russische danser en choreograaf, Vaslav Nijinski (1889-1950). Nijinski wordt gezien als één van de grondleggers van de moderne dans. Te zien zijn jeugdfoto's en foto's en beeldmateriaal van zijn werk, o.a. bij het gezelschap De Ballets Russes, waarbij dagboekfragmenten te horen zijn. Verder interviews met zijn vrouw, dochters en vrienden (o.a. kunstenaar/schrijver Jean Cocteau). Ook zijn relatie met Sergei Diaghilev, de zakelijk leider van De ballets Russes, en zijn opnames in psychiatrische ziekenhuizen komen ter sprake. Het dagboek van Vaslav Nijinski |
