.................................................

//FICTIEVROUWEN//
Meisje ontmoet jongen, de myhte van Iphis

Ali Smith
Amsterdam: De Bezige Bij, 2008
ISBN:  9023427209

Oorspr. titel en uitg.: Girl Meets Boy – Edinburgh: Canongate, 2007

Vertaling (uit Engels): Hien Montijn

Recensie: Connie van Gils

.................................................

Ware nare feiten versus fictie

Meisje ontmoet jongen is deel van de reeks ‘Mythen’ waarin bekende auteurs gevraagd is een zelfgekozen mythe te hervertellen. Dit keer was het de beurt aan de Schotse Ali Smith die we o.a. kennen van Hotel Wereld, waarin een vrouw na haar bizarre dood in een hotel blijft rondzweven en haar gedachten laat gaan over de gebeurtenissen waaronder haar verliefdheid op een andere vrouw. Hotel Wereld werd genomineerd voor zowel de prestigieuze Man Booker als de Orange Prize.

Voor inspiratie is Ali Smith gaan bladeren in de Griekse Mythen. Zelf heb ik het altijd schrijnend gevonden dat er tussen al die prachtige verhalen over biseksuele Goden die hun lusten botvierden op beeldschone jongelingen, nou nooit eens een op een meisje verliefde Godin zat. Winkelend in de nauwe straatjes van de wijk Plaka in Athene loop je daarom aldoor tegen vazen aan met prachtige afbeeldingen erop van orgieën met uitsluitend mannen, het stijve geslacht trots geheven en vrijmoedig getoond. Er zijn ook speelkaarten, ansichtkaarten, ontbijtbordjes en eierdopjes van. Maar twee lustvolle, minnekozende meisjes, vergeet het maar, nog geen theelepeltje.

Tot mijn verrassing heeft Ali Smith voor haar boek Meisje ontmoet jongen toch een lesbisch liefdespaar gevonden in het oude Griekenland. Het verhaal van die twee heet De mythe van Iphis, het is een van de Metamorfosen van Ovidius. Het gaat ongeveer zo: een man en een vrouw staan op het punt een kind te krijgen. De man bespreekt met de vrouw dat zij zich financieel geen meisje kunnen permitteren en dat het kind als het een meisje dus gedood moet worden.

De vrouw bevalt, het kind is een meisje en de vrouw roept wanhopig de Goden om hulp. Deze vertellen haar het kind op te voeden als een jongen en dat doet de vrouw. Ze geeft het de naam Iphis wat zowel een jongens- als een meisjesnaam is. Iphis groeit op samen met haar buurmeisje. De twee hebben elkaar lief. Als ze beiden twaalf jaar oud zijn, wordt besloten dat zij zullen trouwen. Iphis vreest de schande en verschrikkingen die zullen volgen als op haar huwelijksdag zal blijken dat ze geen jongen is. Ze vraagt de Goden wanhopig waarom ze haar niet hebben laten doden toen ze nog een baby was en wat ze nu toch moet doen. De Goden laten haar niet in de steek. Terwijl ze over de akkers rent, verandert haar lichaam in dat van een jongen, en Iphis en haar innig geliefde buurmeisje leefden nog lang en gelukkig.

Hoofdpersonen in Meisje ontmoet jongen zijn de zusjes Anthea en Midge. De maatschappelijk succesvolle Midge heeft de onaangepaste Anthea een baantje bezorgd bij Pure een bedrijf dat in flesjes drinkwater handelt. Anthea verkalt het prompt: eerst arriveert ze veel te laat op haar werk, en vervolgens zet ze zichzelf tijdens een vergadering voor schut. Als ze weer baanloos maar vrij buiten op straat staat, ziet ze de mooiste jongen van de wereld met een pot verf letters op de muur kalken.

Ze wordt verliefd op deze jongen die echter een meisje blijkt te zijn, Robin. Robin is een jongensmeisje, een garçonette, een genderbender. Een liefde bloeit op. Midge vindt het aanvankelijk maar moeilijk dat haar zus nu ‘een pot’ is en we lezen haar gedachten. "Mijn zus is een…" en "Maar ik heb gezien hoe Robin Goodman mijn zus heel voorzichtig tegen de heg drukte, je kunt niet anders zeggen, en haar zoende en toen zag ik hoe Robin Goodman – niet zo voorzichtig- haar ene been tussen de benen van mijn zus duwde terwijl ze haar zoende en ik zag hoe mijn zus – het kwam niet van een kant - Robin Goodman zoende en dat ze allebei lachten." En:  "Ze lachten. Alsof ze echt gelukkig waren. Alsof homoseksueel zijn prima is, of echt grappig, of echt heel plezierig, of zoiets."

Mooie zinnen schrijven kan Smith als de beste. Terwijl je leest lichten er in je hoofd beelden op als kleine kleurige diaatjes, een aangename ervaring. Af en toe stapt ze qua schrijfstijl echter over op een beetje ‘wijvig proza’, zogenaamd intens en zonder interpunctie. Voor mij hoeft dat niet zo nodig.

Desalniettemin is Meisje ontmoet jongen een bijzonder boekje dat het mijns inziens net niet helemaal haalt bij haar eerdere werk. Het zit iets te ingewikkeld in elkaar, wat me deed verlangen naar een verhaal met een kop, middenstuk en een staart. Wat ik vooral onprettig vond, waren de nare ware feiten betreffende gender-cide die ze erin heeft gestopt. In De mythe van Iphis is er sprake van dat het kind gedood moet worden. Het paar kan zich geen meisje veroorloven. Tegenwoordig is het niet anders. Daarom laat Smith Robin dingen op de muur schrijven als "WERELDWIJD WORDEN 2 MILJOEN MEISJES BIJ HUN GEBOORTE GEDOOD OMDAT ZE GEEN JONGENS WAREN. DAT IS OFFICIEEL. TEL DAARBIJ OP DE OFFICIEUZE SCHATTING VAN NOG EENS 58 MILJOEN MEISJES, GEDOOD OMDAT ZE GEEN JONGEN WAREN…" etc.

Achterin het boek staat dan nog eens vermeld dat dit allemaal echt waar is voor het geval de lezer dat niet doorhad. Dit soort gruwelijkheden via fictie door de strot van de lezer duwen onder het mom ‘belangrijk’ vind ik niet helemaal gepast. Fictie vertelt juist het verhaal van dat éne meisje dat gedood moet worden. Als lezer weet je dan echt wel hoe laat het is.